चुनाब र हाम्रो मनोबिज्ञान

चुनाब लाग्दै छ । लगभग सबैजना कुनै न कुनै पार्टीको समर्थनमा हिँडेकै छौँ । र प्रचारमा हिंडेकामध्ये अधिकांसलाई आफ्नै पार्टी मन पर्दैन । एक्लै वसेको बेला आफ्नै नेता र पार्टीको नीति सबैभन्दा झुर लाग्छ ।तर जब भेट आफुले समर्थन गरेको पार्टीको बिपक्षी भेटिन्छ त्यतीबेला आफ्नो पार्टी बाहेक अरु कोहि पनि सहि लाग्दैन। आखिर यस्तो किन हुन्छ त? 
यसको उत्तर खोज्नु अघि यस्तै अरु सवालमा पनि बिचार गरौं। चुनाब त हाम्रो प्रत्यक्ष जीवनसँग जोडिएको बिषय हो जसमा पक्ष र बिपक्ष हुनु स्वभाबिक नै छ । तर जब रियल म्याड्रीड र बार्सिलोना एक आपसमा खेल्छन वा भारत पाकिस्तान भिड्छन त्यतिबेला पनि हामीहरु एक वा अर्को पक्षको अन्ध भक्त बनेकै हुन्छौं जुन कुराले हाम्रो जीवनमा प्रत्यक्ष सरोकार समेत राख्दैनन ।  त्यसो भए हामीसँग प्रत्यक्ष सरोकार नराख्ने बिषयसँग किन यति आशक्ती? 
अहिले सम्म हामीहरु यसलाइ धर्मको आँखाबाट हेर्यौं । प्राय धर्मले हामीहरुलाइ आफ्नो भनिएका कुराहरु सँग आशक्ती हुने र त्यो आशक्ती छोड्न सके मात्र मुक्ती हुने कुरा सिकाउँदै आए । तर पछिल्लो अध्ययन र अनुसन्धानले यसबारे अर्कै कुरा बताउँछ ।
हामीहरू अहिले मानवाधिकार, लोकतन्त्र वा जे भनेपनी हाम्रो डिएनए ले हामीहरुलाइ ढुङ्गेयुगमा भएको नै ठान्छ । सायद आइन्स्टाइनले चौथो बिश्वयुद्धबारे गरेको भबिस्यबाणी यो तर्कसँग नजिक छ ।अर्थात यदी हामीहरुले बिकास गरेको प्रबिधिलाई समुल नस्ट गरिदिने हो भने हामीहरु हजारौं बर्ष अगाडीको मानवको जीवनमा फर्किने छौं ।
त्यही ढुङ्गे युगवाला जिनको प्रभाब हामीमा अहिले पनि छ ।
त्यसो भए चुनाबी सफलता वा असफलतासँग ढुङ्गे युग कसरी जोडिन्छ त? यसवारे छलफल गरौं । ढुङ्गे युगमा साना साना समूह हुन्थे जसको देश पार्टी वा जे भनेपनी त्यही समूह नै थियो ।र आफ्नो भन्न सक्ने परिवेस पनि त्यही थियो ।जब त्यो समुह अर्को समुहलाइ जित्थ्यो त्यतिबेला आफ्नो क्षेत्रफल बढ्थ्यो र स्वभावतः उत्कृष्ट खाना र अन्य बिलासिताको अबसर समेत जुट्थ्यो । त्यसैले आफ्नो समुहको जित खुसी र उल्लासको अबसर समेत थियो । (जनावरमा यसको अंश अहिले पनि देख्न पाइन्छ ) । अहिले हामीहरु बसेको समाज फेरिएको छ । तर हाम्रो जीनमा उही सभाना हावी छ । राजनीतिक झुन्ड लाई आफ्नो ढुङ्गे युगिन समूह देख्छौं  फुटवल टिमलाइ आफ्नो झुन्डको प्रतिनिधि देख्छौं । र उनिहरुको जित र हारलाइ आफ्नै जित र हारको रुपमा देख्छौं । किनकी हाम्रो जिनले त्यो जितपछी हामीलाइ प्रसस्तै खुसी मिल्ने ठान्छ । 
आज हामीहरु जुन मुर्खता देखाँउदै छौं त्यो प्रकृतिले सानो समुहमा जीवन बिताउन दिएको उपहार हो । आजको डिजिटल जमानामा पत्र व्यबहार असान्दर्भिक हुँदै गएजस्तै आजको ग्लोबलाइजेसनको जमानामा ढुङ्गे युगिन मनस्थिति पक्कै काम लाग्दैन तर त्यसलाइ हामीहरु चाहेर पनि फेर्न सक्दैनौँ । त्यसको लागि कि त बायोटेक्निकल इन्जिनियरिङ्गको चमत्कार कुर्नु पर्छ कि त म्युटेसन र भेरिएसन बाट हुने जिन परिवर्तन कुर्नु पर्छ

कुकुर : साँच्चिकै इमानदार कि मानव क्रुरताको सिकार

आज कुकुर तिहार । हिन्दुहरुले कुकुरलाई यमराजको दुतको रुपमा पुजा गर्ने गर्दछन । साथै संसारभरीनै कुकुरलाइ बफादारीता र इमानदारीताको प्रतीकको रुपमा लिने गरिन्छ । तर के कुकुरको प्रकृति यहि नै हो त? यसको उत्तर चाहिँ डार्बिनले प्रतिपादन गरेको क्रमविकासको सिद्धान्तबाट भेट्न सकिन्छ ।
आजभन्दा हजारौं बर्ष अगाडि जतिबेला मानिस ढुङ्गे युगमा थियो त्यतीबेलादेखी मानिसले थुप्रै जनावरहरुलाइ आफ्नो सजिलोकोलागी घरपालुवा बनाउन (domestication) सुरु गरेको पाइन्छ । र यो क्रममा सबैभन्दा पहिला कुकुर घरपालुवा बनेको थियो भन्ने कुरा जीवाबसेसको अध्ययनबाट पुष्टि भैसकेको छ । तर पहिलो पटक मानव समाजमा घरपालुवाको रुपमा आउँदा कुकुर अहिलेको अबस्थामा पक्कै थिएन । बरु जंगली सिकारी ब्वाँसो वा स्यालको समुहसँग कुकुरको प्रकृति मिल्थ्यो । कुकुरले सत्रु जनावर आएको एकदमै छिटो पत्ता लगाउन सक्ने गुणको कारण त्यतीबेलाको मानवसमाजले कुकुरलाइ आफ्नो समाजमा राख्न चाहेको हुनुपर्छ   । र आफ्नो खाना कुकुरसँग बांडेर खाएको हुनुपर्छ । यसरी कुकुरले दुख नगरी खाना पाउने र मानिसहरुले सुरक्षाको अनुभुती गरेको हुनु पर्छ   ।

तर यो अभ्यास सजिलो भने थिएन । जंगलमा घुमेर हिंड्ने जनावर पक्कै मानिसको नियन्त्रणमा वस्न चाहेन । त्यसैले मानिसले सुरुमा नियन्त्रणमा लिएका अधिकांस कुकुरहरु तुरुन्तै जंगलमा फर्किएहोलान । सानो संख्यामा मात्र मानिससँग बस्न राजी थिए होलान । तर यो प्रकृया हजारौं वर्षसम्म चल्दै गएको थियो । यसरी मानव समाजको नियन्त्रणना हरेक पुस्तामा केही कुकुर थपिँदै गए र उनिहरुबिचमानै प्रजनन हुन थाल्यो। जुन पकृयाले जंगलमा पाइने कुकुरहरुकै अर्को समूह भन्दा भिन्न प्रकृतीको समूह मानव समाजको अभिन्न अंग बनेर रहन थाल्यो ।( यसरी क्रमबिकास हुने पद्वतीलाइ आर्टिफिसियल सेलेक्सन भनिन्छ र हामीहरुले पाल्ने गरेका सबै जनावर यही पद्वतीका आधारमा बिकास गरिएका हुन)

आज कुकुर वफादारीताको प्रतीकको रुपमा रहेको छ । तर कुकुर प्रजातीकै थुप्रै जनावर अहिले पनि जंगलमा घुमिरहेका छन र तिनिहरुलाइ धपाउन अहिले हामीहरु कुकुर नै प्रयोग गर्छौँ । यसरी कुकुरलाइ जंगली सिकारी जनावर बाट घरपालुवा इमानदार जनावर बनाउन मानव समाजले नजानेरै भए पनि अपनाएको आर्टिफिसियल सेलेक्सनको प्रकृया नै हो ।

Short story

There were twin brothers . Both asked same question to their elders. " How we came into existance???". They got different answers. First boy got the answer like " we are here because of the god design..........." and second boy got the answer like " we are by product of big bang..... evolution and so on." Now first boy is priest in a temple and second boy is renowned professor of science. Moral: be careful when you teach kids. Your teaching can redesign their life. ...